ABD–İRAN GERİLİMİ VE YENİ YAPTIRIMLAR: ULUSLARARASI TİCARET SÖZLEŞMELERİ VE BANKACILIK İŞLEMLERİ ÜZERİNDEKİ HUKUKİ RİSKLER
2026 yılı itibarıyla ABD ile İran arasındaki gerilim, yalnızca diplomatik ve askeri alanda değil, uluslararası ticaret ve finans sistemlerinde de doğrudan etkisini göstermeye başladı. ABD Hazine Bakanlığı’nın İran’a yönelik yeni yaptırım kararları, enerji, finans, lojistik ve teknoloji sektörlerinde faaliyet gösteren şirketler için ciddi hukuki riskler doğurdu. Bu yaptırımlar yalnızca İran merkezli şirketleri değil, İran ile doğrudan veya dolaylı ticari ilişki kuran uluslararası şirketleri de kapsıyor.
Uluslararası ticaret yapan şirketler açısından bu gelişmeler, sözleşmelerin uygulanabilirliği, ödeme süreçleri ve ticari yükümlülükler bakımından yeni bir risk alanı oluşturdu. Özellikle bankacılık işlemlerinin durdurulması, ödeme transferlerinin engellenmesi ve sözleşmelerin tek taraflı olarak feshedilmesi, ticari uyuşmazlıkların hızla artmasına neden oldu.
ABD Yaptırımlarının Uluslararası Ticaret Sözleşmelerine Etkisi
ABD tarafından uygulanan yaptırımlar, İran ile doğrudan veya dolaylı ticari ilişki kuran şirketlerin sözleşme yükümlülüklerini yerine getirmesini zorlaştırıyor. Birçok şirket, yaptırım listesine sonradan giren bir kurum veya şirketle sözleşme yapmış olması nedeniyle hukuki risk altına giriyor.
Örneğin, Avrupa merkezli bir makine üreticisi, İran’da faaliyet gösteren bir enerji şirketine ekipman satışı için sözleşme imzaladı. Ancak sözleşme yürürlükteyken İran’daki alıcı şirketin yaptırım listesine alınması, teslimatın durdurulmasına ve sözleşmenin uygulanamaz hale gelmesine neden oldu. Bu durumda taraflar arasında şu hukuki sorular ortaya çıktı:
- Sözleşme geçerliliğini koruyor mu?
- Teslimat yapılmaması sözleşme ihlali sayılır mı?
- Mücbir sebep hükümleri uygulanabilir mi?
- Tazminat sorumluluğu doğar mı?
Bu tür uyuşmazlıklar, uluslararası tahkim merkezlerinde ve ticaret mahkemelerinde sıkça görülmeye başladı.
Bankacılık İşlemleri ve Ödeme Sistemleri Üzerindeki Etkiler
ABD yaptırımlarının en doğrudan etkilerinden biri bankacılık işlemlerinde ortaya çıktı. Uluslararası bankalar, yaptırım riski nedeniyle İran ile bağlantılı işlemleri durdurmaya başladı. Bu durum, sözleşme taraflarının ödeme yükümlülüklerini yerine getirememesine neden oldu.
Örneğin, bir Türk ihracat şirketi, İran’daki bir alıcıya ürün teslim etti ancak ödeme transferi, aracı bankanın yaptırım riski nedeniyle işlemi durdurması sonucu gerçekleşmedi. Bu durumda satıcı şirket, alacağını tahsil edemediği için hukuki süreç başlatmak zorunda kaldı.
Bu tür uyuşmazlıklarda aşağıdaki hukuki konular öne çıkıyor:
- Bankanın ödeme işlemini durdurmasının hukuki sonuçları
- Alıcının ödeme sorumluluğunun devam edip etmediği
- Sözleşmenin feshi ve tazminat talepleri
- Uluslararası ödeme sistemlerinin sorumluluğu
İkincil Yaptırımlar ve Dolaylı Riskler
ABD yaptırımları yalnızca İran şirketlerini değil, İran ile dolaylı olarak iş yapan şirketleri de kapsayabiliyor. Bu durum, “ikincil yaptırım” riski olarak adlandırılır. Bir şirketin doğrudan İran ile ticaret yapmaması, yaptırım riskinden tamamen korunmasını sağlamaz. Örneğin, bir lojistik şirketi, İran ile bağlantılı bir tedarik zincirinde yer aldığı için yaptırım incelemesine tabi tutulabilir. Bu durum, sözleşme iptalleri, banka hesaplarının incelenmesi ve ticari faaliyetlerin durdurulması gibi sonuçlar doğurabilir.
Ticari Uyuşmazlıklar ve Tahkim Davalarında Artış
ABD–İran gerilimi nedeniyle uluslararası ticaret uyuşmazlıklarında belirgin bir artış yaşandı. Özellikle aşağıdaki konular tahkim davalarının merkezinde yer alıyor:
- Sözleşmenin yaptırımlar nedeniyle feshi
- Teslimatın yapılamaması
- Ödeme transferlerinin engellenmesi
- Mücbir sebep hükümlerinin uygulanması
- Tazminat sorumluluğu
Uluslararası tahkim merkezlerinde açılan davalarda, yaptırımların sözleşme üzerindeki etkisi detaylı şekilde inceleniyor.
Şirketler İçin Artan Hukuki Risk Yönetimi İhtiyacı
ABD–İran yaptırımları, şirketlerin ticari sözleşmelerini hazırlarken ve uygularken daha dikkatli hareket etmesini zorunlu hale getirdi. Özellikle sözleşmelerde aşağıdaki konular kritik hale geldi:
- Yaptırım uyum maddeleri
- Mücbir sebep hükümleri
- Ödeme ve teslim yükümlülükleri
- Uluslararası ticaret mevzuatı
Şirketler, benzer uyuşmazlıklarda verilen mahkeme ve tahkim kararlarını inceleyerek hukuki risklerini analiz etmek zorunda kalıyor.
Hukuki Araştırmanın Önemi ve LegalMind
ABD–İran yaptırımları gibi karmaşık hukuki konular, kapsamlı ve doğru hukuki araştırma gerektirir. Avukatlar ve şirket hukuk departmanları, yaptırım hukuku, ticaret hukuku ve bankacılık işlemleri ile ilgili emsal kararları ve mevzuatı incelemek zorundadır.
LegalMind, milyonlarca yargı kararı, kurum kararı, mevzuat ve akademik kaynağı tek sistemde sunarak yaptırım hukuku ve uluslararası ticaret uyuşmazlıkları ile ilgili araştırmaları hızlandırır. Yargıtay, Danıştay, AİHM ve düzenleyici kurum kararlarına saniyeler içinde ulaşmak, hukuki risklerin doğru analiz edilmesini sağlar.
LegalMind bünyesinde yer alan Yapay Zeka Hukuk Asistanı Briefi, yaptırım kaynaklı sözleşme uyuşmazlıkları, bankacılık işlemleri ve ticari dava süreçleri ile ilgili karar, mevzuat ve literatürü birlikte analiz ederek araştırma sürecini kolaylaştırır. Milyonlarca hukuki kaynağa hızlı erişim imkanı sunan LegalMind, uluslararası ticaret yapan şirketlerin ve hukuk profesyonellerinin daha güçlü ve güvenli hukuki stratejiler oluşturmasına yardımcı olur.
