NAFAKA NASIL HESAPLANIR? SÜRE, MİKTAR VE GÜNCEL UYGULAMALAR
Giriş: Nafaka Kavramı ve Hukuki Çerçevesi
Türk hukukunda nafaka, aile hukuku kapsamında bireylerin ekonomik haklarını korumayı amaçlayan önemli bir yükümlülüktür. Bu kavram, sadece finansal bir destek olmanın ötesinde, aile birliğinin getirdiği karşılıklı dayanışma ve yardımlaşma prensibinin bir yansıması olarak kabul edilmektedir. Nafakanın temel amacı, evlilik birliğinin sona ermesi veya devamı sırasında ekonomik olarak zayıf duruma düşen eş veya çocukların geçimini sağlamak, böylece mağduriyetleri önlemek ve toplumsal hakkaniyeti temin etmektir. Türk Medeni Kanunu (TMK) Madde 175, boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek olan eşin, diğer taraftan ekonomik gücü oranında nafaka talep edebileceğini düzenleyerek bu amacın hukuki dayanağını oluşturmaktadır.
Türk Medeni Kanunu'ndaki Yeri ve Temel İlkeler
Nafaka hükümleri, Türk Medeni Kanunu'nun ilgili maddelerinde, özellikle de TMK Madde 175'te detaylı bir şekilde düzenlenmiştir. Bu düzenlemeler, aile hukukunun temel ilkelerinden olan aile bireylerinin karşılıklı yardımlaşma ve dayanışma yükümlülüğünün bir yansımasıdır. Nafaka borcu, aile hukukundan doğan ve kişiye sıkı sıkıya bağlı bir borç niteliğindedir. Bu özellik nedeniyle, nafaka yükümlülüğü kişinin ölümüyle kendiliğinden sona erer ve mirasçılara intikal etmez. Bu durum, nafakanın ticari bir alacak olmaktan öte, şahsi bir yükümlülük olduğunu ve miras yoluyla devredilemezliğini açıkça ortaya koymaktadır.
Nafakanın "kişiye sıkı sıkıya bağlı bir borç" olması, sadece borçlunun ölümüyle sona ermesi veya mirasçılara geçmemesi anlamına gelmemektedir. Bu ilke aynı zamanda, nafaka alacak hakkının başkasına devredilememesi veya belirli durumlarda, özellikle iştirak nafakası gibi kamu düzeniyle ilgili hallerde, bu haktan önceden feragat edilememesi gibi sonuçları da beraberinde getirir. Bu durum, nafakanın sadece bir borç-alacak ilişkisi olmaktan öte, aile hukuku ve sosyal devlet ilkesiyle doğrudan ilişkili, özel bir hukuki statüye sahip olduğunu göstermektedir. Bu hukuki nitelik, nafaka alacağının, örneğin ticari alacaklar gibi serbestçe devredilememesi veya feragat edilememesi gibi sonuçlar doğurmaktadır. Özellikle çocukların menfaatini gözeten iştirak nafakası gibi durumlarda, bu kişiye bağlılık ilkesi, çocuğun gelecekteki haklarının korunması açısından hayati bir rol oynamakta ve önceden feragat edilmesini engellemektedir. Bu, nafakanın bireylerin serbest iradesinin bile belirli sınırlar içinde kaldığı, kamu düzeniyle doğrudan bağlantılı bir hak olduğunu ortaya koymaktadır.
Türk Hukukunda Nafaka Türleri ve Özellikleri
Türk Medeni Kanunu'nda dört ayrı başlık altında düzenlenen nafaka türleri bulunmaktadır: Tedbir Nafakası, İştirak Nafakası, Yoksulluk Nafakası ve Yardım Nafakası. Her bir nafaka türü, farklı amaçlara hizmet etmekte olup, kendine özgü koşulları, süresi ve uygulama alanları ile birbirinden ayrılır.
Tedbir Nafakası: Koşulları, Süresi ve Uygulaması
Tedbir nafakası, boşanma veya ayrılık davası devam ederken, eşlerin ve varsa müşterek çocukların geçimini sağlamak amacıyla düzenlenen geçici bir nafaka türüdür. Amacı, dava süresince tarafların ekonomik açıdan zor duruma düşmesini engellemektir.
Tedbir nafakasına hükmedilebilmesi için resmi bir evliliğin bulunması ve eşlerin ayrı yaşaması gerekmektedir. Toplumdaki genel kanının aksine, erkek eşin de kadın eşten tedbir nafakası talep etmesi mümkündür. Ayrıca, tedbir nafakası talebinde bulunan eşin çalışıyor olması nafaka almasına engel değildir; ancak hükmedilecek nafakanın miktarını belirlemede dikkate alınır. Tedbir nafakasına karar verilirken eşlerin kusur durumuna bakılmaz, zira dava sürmekte olduğu için kimin daha kusurlu olduğu henüz kesin olarak tespit edilmemiştir. Tedbir nafakasının ödenmesi dava sonuçlanıncaya kadar devam eder ve boşanma kararının kesinleşmesiyle sona erer. Dava sürerken müşterek çocuklar için talep edilmişse, dava sonuçlandığında yerini iştirak nafakasına bırakır. Hâkim, tedbir nafakasına tarafların talebi olmaksızın re'sen karar verebilir. Tedbir nafakasının bağımsız bir dava olarak açılması da mümkündür.
İştirak Nafakası: Çocukların Menfaati, Belirleme Kriterleri ve Sona Ermesi
İştirak nafakası, müşterek çocukların bakım ve eğitim giderlerinin karşılanması amacıyla, velayeti kendisine verilmeyen ebeveynin ödemekle yükümlü olduğu nafaka türüdür. Bu nafakanın temel kriteri çocuğun ihtiyaçlarıdır, velayet sahibi ebeveynin ekonomik durumu değildir.
Nafaka miktarı, çocuğun ihtiyaçları (yaş, eğitim durumu ve masrafları, sağlık giderleri) ile anne ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçleri dikkate alınarak belirlenir. Çocuğun kendi gelirleri de nafaka miktarının belirlenmesinde göz önünde bulundurulur. İştirak nafakası, müşterek çocuğun 18 yaşını doldurması (ergin olması), evlenmesi ya da çocuğun ölümü ile son bulur. Ancak, çocuk öğrenimine devam ediyorsa ve maddi olarak ailesine bağımlıysa, eğitim süresi boyunca nafaka devam edebilir. Engelli veya bakıma muhtaç çocuklar için nafaka süresi, çocuğun bakım ihtiyacının devam ettiği süre boyunca uzatılabilir. İştirak nafakası kamu düzeni ile ilgili olduğundan önceden feragati mümkün değildir. İştirak nafakası, tarafların isteği aranmaksızın hâkim takdir yetkisini kullanarak kendiliğinden karar verebilmektedir. Çalışan bir eş de, çocuğun masraflarına diğer ebeveynin katkıda bulunması için iştirak nafakası talep edebilir.
Yoksulluk Nafakası: Şartları, Süresizliği ve Kaldırılma Halleri
Yoksulluk nafakası, boşanma sonrasında ekonomik açıdan güç duruma düşecek olan eş için öngörülmüş bir nafaka türüdür. Türk Medeni Kanunu'nun 175. maddesinde düzenlenmiştir.
Yoksulluk nafakası talep eden tarafın boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek olması gerekir. Yoksulluk, tamamen gelirsiz olmak şartı değildir; geliri olsa bile boşanma sonrasında önceki yaşam seviyesine kıyasla ekonomik olarak ciddi bir kayıp yaşayacak olan eş de yoksulluk nafakası alabilir. Yoksulluğun tanımı yasada yapılmamış olup, Yargıtay tarafından "ekonomik ve sosyal koşullarla doğrudan ilgili" olarak yorumlanmıştır. Talep eden eşin kusurunun diğer eşin kusurundan daha ağır olmaması gerekmektedir. Nafakanın mahkemeden talep edilmesi zorunludur; hâkim yoksulluk nafakasına re'sen karar vermez. Yoksulluk nafakası, boşanma davası açılırken veya dava görülmekte iken istenebilir. En geç boşanma davası sonuçlandıktan sonraki 1 yıl içerisinde talep edilmelidir, aksi takdirde zamanaşımına uğrar.
Türk Medeni Kanunu'nun 175. maddesi, yoksulluk nafakasının süresiz olarak verilebileceğini düzenlemektedir. Ancak bu "ömür boyu" anlamına gelmez; nafaka, mahkeme tarafından kaldırılmadığı veya kendiliğinden sona ermesine sebep olan bir durum gerçekleşmediği sürece devam eder.
Türk Medeni Kanunu'nda "yoksulluk" kavramının açıkça tanımlanmamış olması, Yargıtay içtihatlarının bu kavramı somutlaştırmadaki kritik rolünü ortaya koymaktadır. Yargıtay'ın "yoksulluk ekonomik ve sosyal koşullarla doğrudan ilgilidir" ve "tamamen gelirsiz olmak şart değildir" şeklindeki yorumları, mahkemelerin yoksulluk nafakası taleplerini değerlendirirken sadece mevcut gelir düzeyine değil, aynı zamanda tarafların boşanma öncesi yaşam standartlarına, mesleki kapasitelerine, iş bulma imkanlarına ve boşanmanın yarattığı genel ekonomik etkiye bütüncül bir yaklaşımla bakmasını zorunlu kılmaktadır. Bu durum, hukuki belirsizliği azaltırken, her davanın kendi özel koşulları içerisinde derinlemesine bir ekonomik ve sosyal analiz yapılmasının gerekliliğini pekiştirmektedir. Bu yaklaşım, yoksulluk nafakasının sadece mutlak bir gelir eksikliği durumunda değil, aynı zamanda kişinin önceki yaşam standardını sürdürmekte zorlanması halinde de gündeme gelebileceğini göstermektedir.
Yardım Nafakası: Kapsamı ve Talep Koşulları
Yardım nafakası, Türk Medeni Kanunu'nun 364. maddesinde düzenlenmiştir. Bu nafaka, kişinin yoksulluğa düşmesi halinde, altsoy (çocukları, torunları), üstsoy (anne, baba, büyükanne, büyükbaba) ve kardeşlerden talep edilebilir.
Yardım nafakası talep eden kişinin yoksulluğa düşmüş olması ve yardım talep ettiği kişinin mali gücünün yeterli olması gerekir. Sorumlu kişiler miras sıralamasına göre belirlenir; kişi bu talebini önce altsoyuna, yoksa üstsoyuna, o da yoksa kardeşlerine yöneltir. İştirak nafakası sona eren ergin çocuk, koşulları varsa yardım nafakasına hak kazanabilir.
Tedbir ve iştirak nafakası için hâkimin re'sen karar verebilmesi ve kusur durumunun aranmaması, Türk hukukunun aile içi koruma ve özellikle çocuk menfaatlerine verdiği önceliği göstermektedir. Bu, acil durumlar ve korunmaya muhtaç bireyler söz konusu olduğunda, yargı makamının doğrudan müdahale edebileceği ve kusur gibi unsurları ikinci plana atabileceği anlamına gelmektedir. Buna karşılık, yoksulluk nafakası için talebin zorunlu olması ve talep eden eşin kusurunun diğer eşinkinden daha ağır olmaması şartı, devletin eşler arasındaki boşanma sonrası mali dengeyi kurmada inisiyatifin taraflarda olduğunu ve kusur ilkesini gözettiğini ortaya koymaktadır. Bu farklı yaklaşım, her bir nafaka türünün temel amacını ve kamu düzeniyle ilişkisini netleştirmekte, acil durumlar ve korunmaya muhtaç bireyler için daha proaktif bir yargısal müdahaleyi, eşler arası mali denge için ise bireysel inisiyatifi öne çıkarmaktadır.
Çalışan bir eşin dahi nafaka talep edebilmesi, nafaka miktarının belirlenmesinde "hakkaniyet" ilkesinin (TMK Md. 4) ne kadar merkezi olduğunu göstermektedir. Bu durum, nafakanın mutlak bir yoksulluk yardımı olmaktan ziyade, evlilik birliği içindeki yaşam standardının boşanma sonrası da belirli bir ölçüde korunması amacını taşıdığını ortaya koymaktadır. Mahkemeler, nafaka kararı verirken sadece mevcut gelir tablolarına değil, tarafların eğitim seviyesi, mesleki yetenekleri, potansiyel kazançları ve boşanmanın hayat standartları üzerindeki genel etkisine bakması gerekmektedir. Bu, yargılamada derinlemesine bir ekonomik ve sosyal analiz yapılmasını gerektiren önemli bir nüanstır ve nafaka davalarının sadece sayısal bir gelir-gider denklemi olmadığını, aynı zamanda yaşam kalitesi ve sosyal refah boyutunu da içerdiğini vurgulamaktadır.
Nafaka Miktarının Belirlenmesi: Detaylı Kriterler ve Yargı Uygulamaları
Nafaka miktarının belirlenmesi, Türk hukuk sisteminde hâkimin geniş bir takdir yetkisi altında gerçekleşen, ancak belirli kriterlere ve delillere dayandırılması gereken karmaşık bir süreçtir.
Hâkimin Takdir Yetkisi ve Hakkaniyet İlkesi
Nafaka miktarının belirlenmesinde hâkimin geniş bir takdir yetkisi bulunmaktadır. Hâkim, her davayı kendi özel koşulları içerisinde değerlendirerek nafaka miktarını belirler. Ancak bu yetki, Türk Medeni Kanunu'nun 4. maddesindeki "hukuka ve hakkaniyete göre" karar verme ilkesiyle sınırlıdır. Hâkimin takdir yetkisi geniş olsa da, bu yetkinin keyfi olmadığı, aksine "mutlaka delillerle desteklenmiş olması gerektiği" vurgulanmaktadır. Bu durum, mahkemelerin nafaka miktarı belirlerken subjektif değerlendirmelerden kaçınarak, kararlarını somut ve objektif verilere dayandırmak zorunda olduğunu göstermektedir. Bu, nafaka davalarında tarafların ekonomik durumlarını şeffaf bir şekilde ortaya koymalarının ve ilgili belgeleri (maaş bordroları, banka hesap dökümleri, tapu kayıtları, vergi beyannameleri vb.) sunmalarının önemini artırmakta, yargılamada sadece "ihtiyaç" veya "ödeme gücü" iddialarının yeterli olmadığını, bunların somut belgelerle desteklenmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Bu, yargı sürecinin şeffaflığını ve hesap verebilirliğini sağlayan kritik bir mekanizma olup, tarafların dava sürecindeki delil sunma yükümlülüğünü vurgulamaktadır.
Tarafların Ekonomik ve Sosyal Durumları: Gelir, Gider ve Yaşam Standardı Analizi
Nafaka miktarının belirlenmesinde en önemli faktörlerden biri, tarafların gelir ve gider durumu, mal varlıkları, ek gelirleri ve sosyal-ekonomik koşullarıdır. Hakim, nafaka ödeyecek tarafın düzenli gelirlerini, mal varlığını, ek gelirlerini ve giderlerini detaylı olarak inceler. Aynı zamanda, nafaka alacak tarafın mevcut ve potansiyel gelir durumu, iş bulma imkanları (eğitim seviyesi, mesleki yetenekler), mal varlığı ve yaşam standartları da göz önünde bulundurulur.
Uygulamada, özellikle serbest meslek sahipleri gibi gelirlerini kasıtlı olarak gizlemeye çalışan kişilerin beyanları dikkate alınmaz. Bu gibi durumlarda mahkemeler, ortalama gelir hesaplaması yapmak üzere bilirkişi atayabilir veya dolaylı delillerle belirlenen geliri esas alabilir. Bu durum, yargılama sürecini daha detaylı ve çok yönlü hale getirmekte ve dürüst olmayan beyanların hukuki sonuçları olduğunu, mahkemelerin bu tür manipülasyonları engellemek için aktif rol aldığını göstermektedir. Gelirini kasıtlı olarak gizleyen kişilerin beyanlarının dikkate alınmaması ve dolaylı delillerle belirlenen gelirin esas alınması, aile hukuku davalarında sıkça karşılaşılan bir soruna karşı mahkemenin mekanizmasını ortaya koymaktadır. Mahkemelerin bilirkişi atayarak veya yaşam standartlarından yola çıkarak gelir tespiti yapabilmesi, adaletin tecellisi için aktif bir rol üstlendiğini ve tarafların finansal şeffaflık yükümlülüğünü pekiştirdiğini göstermektedir. Bu, nafaka yükümlüsü veya alacaklısı için davanın seyrini doğrudan etkileyebilecek stratejik bir bilgidir.
Çocukların İhtiyaçları ve Eğitim Durumu
İştirak nafakası miktarının belirlenmesinde, çocuğun yaşı, eğitim durumu ve masrafları, sağlık giderleri ve genel ihtiyaçları öncelikli olarak değerlendirilir. Çocuğun üstün menfaati, bu nafaka türünde belirleyici faktördür.
Kusur Oranlarının Nafaka Miktarına Etkisi
Yoksulluk nafakası talep eden eşin kusurunun diğer eşinkinden daha ağır olmaması şartı, miktarın belirlenmesinde dolaylı bir etkiye sahip olabilir. Ağır kusurlu tarafın yoksulluk nafakası talep edememesi, bu nafakanın "kusurlu eşi ödüllendirmeme" prensibine dayandığını göstermektedir.
Evlilik Süresi
Evlilik süresi, özellikle yoksulluk nafakası miktarının belirlenmesinde dikkate alınan faktörlerden biridir. Uzun süreli evliliklerde, eşlerin birbirlerinin yaşam standartlarına daha fazla adapte olduğu ve boşanma sonrası yoksulluğa düşme riskinin daha yüksek olduğu varsayılabilir, bu da nafaka miktarını etkileyebilir.
Çalışan Eşin Nafaka Talep Hakkı
Birçok kişinin düşündüğünün aksine, geliri olan eşlerin de tedbir veya yoksulluk nafakası talep etmesi hukuken mümkündür. Yargıtay'ın yerleşik kararları, nafaka talep eden eşin çalışıyor olmasının nafaka almasına engel teşkil etmeyeceğini, ancak hükmedilecek nafaka miktarının belirlenmesinde göz önünde bulundurulacağını vurgulamaktadır. Önemli olan, boşanma sonrası önceki yaşam seviyesine kıyasla ekonomik olarak ciddi bir kayıp yaşanıp yaşanmayacağıdır. Örneğin, asgari ücretle çalışan bir eşin bile, boşanma sonrası ekonomik olarak yoksulluğa düşecekse nafaka alabileceği belirtilmiştir.
Delillerin ve Bilirkişi Raporlarının Rolü
Nafaka davalarında taraflar, ekonomik durumlarını, gelir ve giderlerini resmî belgelerle ispatlamak zorundadır. Bu belgeler maaş bordroları, banka hesap dökümleri, tapu kayıtları, vergi beyannameleri gibi resmi nitelikli belgeler olmalıdır.7 Hakimler gerektiğinde bilirkişi incelemesi de talep edebilir. Özellikle serbest meslek sahiplerinin gelirlerinin tespiti gibi durumlarda, mahkemeler bilirkişi atayarak ortalama gelir hesaplaması yapabilir. Yargıtay kararları, gelirini kasıtlı olarak gizleyen kişilerin beyanlarının dikkate alınmayacağını ve dolaylı delillerle belirlenen gelirin esas alınacağını belirtmektedir.
Nafaka Süresi ve Sona Erme Halleri
Nafaka yükümlülüğü, türüne göre farklı sürelerde devam edebilir ve belirli koşulların gerçekleşmesi halinde sona erebilir veya değiştirilebilir.
Süresiz Nafaka Kavramı ve İstisnaları
Türk Medeni Kanunu'nun 175. maddesi, yoksulluk nafakasının süresiz olarak verilebileceğini düzenlemektedir. Ancak bu "süresizlik" kavramı, nafakanın mutlak olarak ömür boyu devam edeceği anlamına gelmez. Nafaka, mahkeme tarafından kaldırılmadığı veya kendiliğinden sona ermesine sebep olan bir durum gerçekleşmediği sürece devam eder. Süresiz nafaka, nafaka alacaklısının yaşam koşullarında önemli bir değişiklik olmayana kadar devam eder. Bu durum, ilerleyen dönemlerde her iki tarafın ekonomik durumunda meydana gelebilecek değişikliklere bağlı olarak uyarlama ya da kaldırılma talebine de imkân tanır.
Nafakanın Kendiliğinden Sona Erdiği Durumlar
Nafaka, belirli koşullar gerçekleştiğinde kendiliğinden sona erebilir ve bu durumlar için mahkemeye dava açmaya gerek yoktur. Bu haller şunlardır:
● Nafaka alacaklısının yeniden evlenmesi: Bu durumda nafaka yükümlülüğü otomatik olarak kalkar.
● Nafaka alacaklısının veya yükümlüsünün ölümü: Nafaka, kişiye sıkı sıkıya bağlı bir borç olduğundan, taraflardan birinin ölümü halinde kendiliğinden sona erer ve mirasçılara intikal etmez.
● Nafaka alacaklısının fiilen evli gibi yaşaması: Bu durum, nafakanın kötüye kullanılması olarak değerlendirilebilir ve nafaka yükümlülüğünü ortadan kaldırır. Yargıtay kararları, kısa süreli ilişkilerin veya geçici birlikteliklerin yeterli olmadığını, fiilen evlilik benzeri bir ilişki olduğuna dair somut delillerin sunulmasını aramaktadır.
Mahkeme Kararıyla Nafakanın Kaldırılması veya Azaltılması
Yukarıda belirtilen kendiliğinden sona erme halleri dışında, nafaka yükümlüsü veya alacaklısı, değişen koşullar nedeniyle nafakanın kaldırılması veya miktarının azaltılması için mahkemeye başvurabilir. Bu durumlar şunları içerebilir:
● Nafaka alacaklısının ekonomik olarak güçlenmesi ve ihtiyacının kalkması: Yeterli gelire sahip olması veya malvarlığı edinmesi gibi durumlar, yoksulluk halinin ortadan kalktığını gösterir.
● Nafaka yükümlüsünün maddi durumunun kötüleşmesi: İşsizlik, ağır hastalık, sakatlık veya gelirinde önemli azalış gibi durumlar, ödeme gücünü etkileyebilir. Yargıtay kararları, nafaka borçlusunun gelirinin düşmesinin nafakanın kaldırılması için geçerli bir sebep olduğunu açıkça belirtmektedir.
● Nafaka alacaklısının haysiyetsiz bir hayat sürmesi: Türk Medeni Kanunu'na göre bu durum da nafakanın kaldırılması sebebi olabilir.
● Tarafların mali durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği haller: TMK 176/4. madde uyarınca, bu durumlarda nafaka hakkaniyete uygun şekilde azaltılabilir.
Bu gibi durumlarda, mahkemece, tarafların güncel ekonomik durumları dikkate alınarak, hakkaniyet gereği nafakanın azaltılmasına veya kaldırılmasına karar verilmesi gerekir. Nafakanın kaldırılması davasında yetkili mahkeme, nafaka alacaklısı olan eski eşin yerleşim yeri mahkemesidir.
İştirak Nafakasının Sona Ermesi
Çocuk nafakası (iştirak nafakası), müşterek çocuğun 18 yaşını doldurması (ergin olması), evlenmesi ya da çocuğun ölümü ile son bulur. Ancak, eğer çocuk öğrenimine devam ediyorsa ve maddi olarak ailesine bağımlıysa, eğitim süresi boyunca nafaka devam edebilir. Engelli veya bakıma muhtaç çocuklar için nafaka süresi, çocuğun bakım ihtiyacının devam ettiği süre boyunca uzatılabilir. Çocuk, kendi işini kurup finansal olarak bağımsız hale gelirse veya miras gibi bir yolla yüksek bir gelir elde ederse, nafaka yükümlüsü nafakanın kaldırılması için mahkemeye başvurabilir.
Nafaka Davalarında Güncel Uygulamalar ve Zorluklar
Nafaka davaları, aile hukukunun en dinamik ve uygulamada en çok karşılaşılan alanlarından biridir. Bu davalar, zaman içinde değişen ekonomik ve sosyal koşullara uyum sağlaması gereken karmaşık süreçleri içerir.
Nafakanın Arttırılması veya Azaltılması Davaları
Nafaka miktarı, kanunumuzda kesin bir karar olarak kabul edilmez. Yani, nafaka yükümlüsü koşullar değiştiğinde nafakanın azaltılmasını veya kaldırılmasını talep edebilir. Benzer şekilde, nafaka alacaklısı da koşulları gerçekleştiğinde nafakanın artırılmasını talep edebilecektir. Tarafların ekonomik durumlarında önemli değişiklikler meydana geldiğinde, nafaka miktarının artırılması veya azaltılması için yeni bir dava açılabilir. Bu değişiklikler, nafaka yükümlüsünün gelirinde artış veya azalış, işsizlik durumu, ağır hastalık veya sakatlık, yeni bir evlilik veya bakmakla yükümlü olunan kişilerin ortaya çıkması, ekonomik kriz veya yüksek enflasyon dönemleri gibi faktörleri içerebilir. Nafaka artırım davasında faiz isteniyor ise karar tarihi faiz başlangıcıdır. Ayrıca, nafaka davasında nafakanın gelecek yıllar içinde artırım oranı da mahkeme kararında belirtilecektir.
Anlaşmalı Boşanmalarda Nafaka
Anlaşmalı boşanma davalarında taraflar nafaka talep edebilir ve nafaka miktarını belirlemede özgürdür. Taraflar arasında nafaka miktarı tespiti için yapılan sözleşme hükümleri geçerlidir ve mahkeme tarafından dikkate alınır. Anlaşmalı boşanma protokolünde belirlenen nafaka yükümlülüğü, tarafların serbest iradeleriyle kabul edilmiş olsa da, sonradan ekonomik durumların ağır şekilde bozulması gibi durumlarda nafakanın kaldırılması veya azaltılması talep edilebilir.
Nafaka Borcunun İcra Yoluyla Tahsili ve Hukuki Sonuçları
Nafaka borçları, normal alacaklar gibi on yıl içinde zamanaşımına uğrar. Bu süre, nafaka alacaklarının kesinleşmesiyle başlar ve on yıl sonunda, alacaklı nafakasını tahsil edemez hale gelir. Nafaka alacağı için başlatılan icra takiplerinde ilamsız icra takibinden farklı ödeme emri çıkartılır. İcra takibinin usulüne uygun olarak düzenlendiğinden emin olmak, takibin reddedilmemesi ve ek masrafların önüne geçilmesi için önemlidir.
Nafaka yükümlülüğünü yerine getirmeyen kişi hakkında, nafaka alacaklısı şikâyet yoluna başvurarak ceza davası açabilir. Nafaka borçlusunu şikâyet edebilmek için nafakasını en az bir ay süre ile yatırmamış olması gerekir. Mahkeme, nafaka yükümlülüğünü yerine getirmeyen kişi hakkında 1 günden 3 aya kadar hapis cezasına hükmedebilir.
Sık Karşılaşılan Sorunlar ve Hukuki Çözüm Yolları
Nafaka davalarında sık karşılaşılan sorunlardan biri, hâkimin takdir yetkisini kullanırken belirli bir ölçüt olmayışı nedeniyle farklı mahkemelerden farklı miktarlarda nafaka kararı çıkabilmesidir. Bu durum, hukuki öngörülebilirliği azaltabilmektedir. Ayrıca, boşanma davalarında mal kaçırma gibi olumsuz durumların yaşanmaması için dava açılırken ihtiyati tedbirlerin alınması da talep edilebilecektir. Yargıtay kararları, çalışma gücü ve imkânı bulunmasına rağmen çalışmayan kadının yoksulluk nafakası talep etme şartlarını sağlamadığı yönünde hükümler de içerebilmektedir.
Alternatif Uyuşmazlık Çözüm Yolları: Arabuluculuk
Aile hukukundaki uyuşmazlıkların mahkemeye aksettirilmeden önce arabuluculuk yöntemiyle çözülmesi, tarafların daha az stresli olmalarına ve çocuklar gibi hassas bireylerin bu süreçten olumsuz etkilenmemesini sağlayabilir. Aile hukukunda arabuluculuk, genellikle boşanma, nafaka, mal paylaşımı, velayet ve çocukların velayet hakları gibi konularda kullanılır.
Arabuluculuk süreci, tarafların gönüllü bir şekilde arabulucuya başvurması ile başlar. Arabulucunun rolü, taraflara çözüm önerileri sunmak değil, tarafların kendi çözümlerini bulmasına yardımcı olmaktır. Eğer süreç sonunda taraflar bir uzlaşmaya varırsa, bu uzlaşma resmi bir belge haline getirilir ve tarafların rızasıyla imzalanır, böylece yasal bağlayıcılığı olan bir belgeye dönüşür. Mahkemeler de tarafları arabulucuya başvurmak konusunda aydınlatıp, teşvik edebilir. Arabuluculuk, yargı sisteminin iş yükünü azaltarak uzun yargılama süreçlerinden kaynaklanan gecikmelerin önüne geçilmesine yardımcı olur.
